Debaty sejmoweXIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie trudności w uzyskaniu zaświadczeń o wysokości zarobków potrzebnych do ponownego przeliczenia należnego świadczenia emerytalnego lub rentowego

   W odpowiedzi na pismo z dnia 24 września br., znak: SPS-0202/2515/99, przy którym zechciał pan marszałek przesłać interpelację posła pana Wojciecha Franka dotyczącą sposobu udowadniania przez świadczeniobiorców zarobków do podstawy wymiaru emerytury lub renty, pragnę uprzejmie przedstawić, co następuje:    Obowiązujące do końca 1990 r. przepisy o archiwizacji, zobowiązywały zakłady pracy do przechowywania dokumentacji płacowej pracowników przez okres 12 lat. Oznacza to, że zakłady pracy nie miały obowiązku przechowywania dokumentacji płacowej pracowników sprzed 1980 r. przez okres dłuższy niż 12 lat, a akt osobowych przez lat 50 od zwolnienia pracownika.    Rozporządzenie ministra finansów z dnia 15 stycznia 1991 r. w sprawie zasad prowadzenia rachunkowości (DzU nr 10, poz. 35) przedłużyło okres przechowywania dokumentacji płacowej. Od 1 stycznia 1991 r. okres przechowywania list płacy, kart zbiorczych płac oraz innych dokumentów, na podstawie których można ustalić podstawę wymiaru emerytury lub renty, jest uzależniony od okresów przewidzianych w przepisach emerytalno-rentowych określających zasady ustalania podstawy wymiaru świadczeń, które nie ustanawiają konkretnej daty granicznej.    Zgodnie z tym rozporządzeniem - poczynając od 1 stycznia 1991 r. jednostki, które ulegają przekształceniu albo zakończyły likwidację lub postępowanie upadłościowe, zawiadamiają właściwy dla ich siedziby urząd skarbowy, a gdy są to jednostki budżetowe albo jednostki gospodarki komunalnej - swą izbę obrachunkową lub inną wyznaczoną do tego jednostkę, o miejscu przechowywania zbiorów dokumentacji księgowej.    Tak więc, od czasu wejścia w życie powołanego wyżej rozporządzenia, archiwa państwowe nie wydają zezwolenia na zlikwidowanie dokumentacji płacowej zakładów pracy przed upływem 50-letniego okresu przechowywania.    W świetle powyższego podniesiony w interpelacji zarzut ˝niedbałości˝ w zapisie art. 176 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie jest trafny, ponieważ dokumentacja płacowa, poczynając od 1 stycznia 1980 r., jest w posiadaniu zakładów pracy, co gwarantuje uzyskanie przez zainteresowanych danych o zarobkach w przypadku wskazania przez nich do podstawy wymiaru zarobków z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 19 lat kalendarzowych poprzedzających rok złożenia wniosku o przyznanie świadczenia lub o ponowne ustalenie jego wysokości. Podnoszony w interpelacji problem dotyczy natomiast tych osób, które w myśl art. 15 ust. 6 oraz art. 111 ust. 1 pkt 3 powołanej wyżej ustawy do podstawy wymiaru nowo przyznawanego lub przeliczanego świadczenia chciałyby wskazać zarobki z 20 lat kalendarzowych wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Takiej możliwości nie przewidywały bowiem poprzednio obowiązujące przepisy, według których osoby, składające wnioski o świadczenia po dniu 31 grudnia 1999 r., miały wskazywać do podstawy wymiaru zarobki z kolejnych 10 lat kalendarzowych wybranych z ostatnich 20 lat poprzedzających rok zgłoszenia wniosku o przyznanie świadczenia, a więc z okresu od 1980 r. wzwyż.    Zgłaszane przez część emerytów i rencistów trudności z udokumentowaniem wysokości zarobków wynikają również z faktu, iż o wydanie przez zakład pracy zaświadczenia o zarobkach z okresu lat pięćdziesiątych, sześćdziesiątych i siedemdziesiątych występują oni dopiero w 1999 r. Chodzi tu więc o zarobki sprzed 30, a nawet 40 lat.    W związku z tym, w przypadku kiedy zakład pracy zlikwidował dokumentację płacową po 12-letnim okresie przechowywania, czyli przed wejściem w życie rozporządzenia ministra finansów z 15 stycznia 1991 r., zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu powinien taki zakład wydać na podstawie zachowanych akt osobowych pracownika, w oparciu o dane zawarte np. w umowie o pracę, pismach o powołaniu oraz innych pismach określających wynagrodzenie danej osoby. Do wydawania pracownikowi zaświadczeń niezbędnych do ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń i ich wysokości zobowiązuje płatników składek przepis art. 125 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS (DzU nr 162, poz. 1118 ze zm.).    Zgodnie ze stanowiskiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w tej sprawie, zawartym w piśmie wiceprezesa z dnia 14 lipca br. przy ustalaniu podstawy wymiaru świadczeń z dokumentacji zastępczej, tj. z akt osobowych, obowiązuje ścisła zasada uwzględniania tylko tych składników wynagrodzenia, które przysługiwały bezwarunkowo w czasie trwania zatrudnienia jako stałe składniki w określonej kwotowo wysokości, np. wynagrodzenie zasadnicze oraz stałe dodatki określone kwotowo. Inne składniki wynagrodzenia, np. premie, nagrody czy innego rodzaju dodatki, mogą być uwzględnione tylko wówczas, jeżeli zachowana dokumentacja osobowa wskazuje niewątpliwie na ich wypłatę w określonej kwotowo wysokości, od której odprowadzono składkę na ubezpieczenie społeczne. W przypadku, gdy w aktach osobowych wynagrodzenie jest określone stawką godzinową, dopuszcza się ustalanie wynagrodzenia stanowiącego podstawę wymiaru świadczenia, pod warunkiem jednak, że zachowały się dane dotyczące ilości godzin faktycznie przepracowanych przez pracownika w danym okresie (dziennie, tygodniowo lub miesięcznie).    Wysokość zarobków może zainteresowany udokumentować również na podstawie wpisów w legitymacji ubezpieczeniowej. Legitymacja ubezpieczeniowa załączona do wniosku w oryginale stanowi samoistny środek dowodowy w postępowaniu o świadczenie emerytalno-rentowe.    Przedstawione wyżej możliwości pozwalają zainteresowanym na dokumentowanie zarobków nawet z bardzo odległego okresu pracy zawodowej (ubezpieczenia).    Sekretarz stanu    Ewa Lewicka    Warszawa, dnia 14 października 1999 r.