Debaty sejmoweXIX Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie pomocy dla rodzin najuboższych

   Szanowny Panie Marszałku! W związku z przesłaną przez pana marszałka w piśmie znak: SPS-0202-5755/01 z dnia 15 lutego br. interpelacją posła Stanisława Steca w sprawie pomocy dla osób najuboższych przesyłam uprzejmie następującą odpowiedź:    W zakresie szeroko rozumianej pomocy społecznej zadania dotyczące minimalizacji skrajnego ubóstwa od początku okresu transformacji ustrojowych uznane zostały za zadania o podstawowym znaczeniu dla obywateli i dlatego w procesie decentralizacji władzy i finansów objęte zostały specjalnym ˝parasolem ochronnym˝ rządu. Ujęte zostały one bowiem w ramy tzw. zadań zleconych gminom przez administrację rządową, a więc przekazanych gminom do realizacji w znaczeniu organizacyjnym, ale z zapewnieniem finansowania ze środków budżetu państwa.    W tym trybie przyznawanych jest gros świadczeń pieniężnych określonych w ustawie z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (renta socjalna, zasiłek stały, zasiłek stały wyrównawczy, zasiłek dla kobiet w ciąży, gwarantowany zasiłek okresowy, zasiłek okresowy, specjalny zasiłek okresowy, pomoc dla rodzin zastępczych i in.).    Również dodatek mieszkaniowy, przyznawany na podstawie ustawy z dnia 2 lipca 1994 r. o najmie lokali i dodatkach mieszkaniowych, będący formą pomocy państwa w opłatach mieszkaniowych, skierowaną do osób ubogich i zamieszkujących mieszkania nieprzekraczające określonych standardów jakości, mimo że jest zadaniem własnym gminy (realizowanym poza ośrodkami pomocy społecznej), jest przedmiotem specjalnej dotacji celowej z budżetu państwa. W podział dotacji zaangażowany jest prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju miast oraz wojewodowie.    Szeroki jest wachlarz działań mających na celu integrację społeczną osób ubogich. Są formy pomocy pieniężnej i formy pomocy w naturze, w tym szeroko ujęte usługi z poradnictwem specjalistycznym włącznie. Często stymulowanie integracji polega na łączeniu różnych form pomocy.    Celom integracji społecznej służą:    1. Zasiłki pieniężne. Stanowią podstawowe lub uzupełniające źródło dochodów. Szeroka jest lista zasiłków pieniężnych wraz z dodatkami do tych zasiłków uwzględniającymi specyficzne potrzeby (pielęgnacja). Niektóre z zasiłków mają charakter permanentnej pomocy, inne mają charakter pomocy okresowej lub jednorazowej. Są świadczenia służące usamodzielnianiu życiowemu wychowanków placówek opiekuńczo-wychowawczych (domów dziecka itp.) i rodzin zastępczych. Podobny charakter mają zasiłki pieniężne dla osób opuszczających placówki penitencjarne.    2. Świadczenia w formie pomocy w opłatach. Np. za mieszkanie (dodatki mieszkaniowe), za składki na ubezpieczenie społeczne, za różnego typu bieżące, jak i wyjątkowe wydatki - opał, odzież, przedszkole, komunikacja, leki itp. (zasiłek celowy z pomocy społecznej - świadczenia fakultatywne).    3. Świadczenia służące ekonomicznemu usamodzielnieniu osób lub rodzin. Są w formie pieniężnej (nieoprocentowane pożyczki na uruchomienie małej działalności gospodarczej) lub w naturze (udostępnienie maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz ułatwiających osobom niepełnosprawnym pracę). Udzielanie tych świadczeń jest zadaniem własnym gminy realizowanym w oparciu o ustawę o pomocy społecznej.    4. Praca socjalna i poradnictwo prawne, rodzinne, psychologiczne itd.    5. Pomoc w czynnościach życia codziennego (prace gospodarcze), w zapewnieniu kontaktów z otoczeniem (usługi domów dziennego pobytu, turnusy rehabilitacyjne, rekreacja).    6. Usługi pielęgnacyjne.    Działania dotyczące walki z ubóstwem i marginalizacją społeczną są bieżąco monitorowane. Narzędziami ocen są zarówno sprawozdawczość statystyczna, analizy naukowo-badawcze, jak i opinie terenowych jednostek udzielających świadczeń, w tym zwłaszcza pracowników socjalnych.    Ze źródeł tych wiadomo m.in., że:    - w latach 1995-1999 z różnego rodzaju świadczeń z pomocy społecznej korzystało rocznie ok. 2-2,1 mln osób (tj. 5,3% społeczeństwa), którym przyznano imiennie świadczenie. Uwzględniając członków rodzin tych świadczeniobiorców, stwierdza się, że pomoc społeczna docierała pośrednio do ok. 6-6,6 mln osób, co stanowi ok. 16-17% mieszkańców kraju.    - Ubóstwo oraz bezrobocie były głównymi powodami udzielenia pomocy w przypadku 1,4 mln rodzin świadczeniobiorców.    - Gros świadczeniobiorców (blisko 60% w każdym roku) korzystało ze świadczeń finansowanych przez budżet państwa. W tym w ostatnich trzech latach systematycznie zwiększała się liczba osób korzystających z zasiłków pieniężnych mających charakter gwarantowanej długookresowej pomocy (renta socjalna, zasiłek stały, gwarantowany zasiłek okresowy). Np. w 1997 r. było 259 tys. takich osób; w 1998 r. - 284 tys. osób; w 1999 r. - 338,6 tys. osób.    - Od 1996 r. w ramach zadań pomocy społecznej, polegających na obowiązku każdej gminy zapewnienia posiłku osobie tego wymagającej, realizowany jest program dożywiania dzieci i młodzieży szkolnej. Na ten cel w kilku ostatnich latach budżet państwa przeznaczał określoną kwotę specjalnie rezerwowanych środków (tzw. rezerwa celowa) z przeznaczeniem na dofinansowanie wydatków budżetów gmin na zapewnienie posiłków dzieciom i młodzieży szkolnej. W akcji tej w większym stopniu korzystają dzieci i młodzież z terenów wiejskich.    I tak, w 1996 r. dożywianiem objęto 519 tys. dzieci, w 1997 r. - 578 tys. dzieci, w 1998 r. - 647 tys. dzieci. Ze środków budżetu państwa przekazano na ten cel w 1997 r. 50,3 mln zł; w 1998 - 75,3 mln zł; w 1999 r. - 72 mln zł, w 2000 r. - 76,1 mln zł. Dotacje budżetowe powiększyły fundusze gmin na ten cel o ok. 40%.    Trzeba przyznać, że - jak wynika z danych GUS - najwyższe odsetki osób żyjących w sferze ubóstwa odnotowywane są na wsi, w tym zwłaszcza w rodzinach utrzymujących się z rolnictwa. Jest to ta grupa społeczna, która wymaga relatywnie największego zakresu pomocy interwencyjnej. Nie tylko - tak jak to bywało dotąd - głównie kanałami zasiłków pieniężnych z pomocy społecznej i tzw. dożywianiem dzieci i młodzieży szkolnej. ˝Pakt dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝ wylicza podstawowe zadania państwa w tej sprawie, przygotowane w związku z tym przez poszczególne resorty projekty rozwiązań, m.in. dotyczące promowania drobnych przedsiębiorstw, nowych form stypendiów socjalnych dla dzieci i młodzieży wiejskiej - stanowią początek niezbędnych działań.    W ramach ˝Paktu dla rolnictwa i obszarów wiejskich˝ przygotowany został projekt zmiany ustawy o podatku rolnym oraz o zmianie niektórych ustaw, w tym ustawy o pomocy społecznej, w którym zawarte jest wnioskowane przez środowiska rolników ˝...urealnienie ogłaszanej dochodowości z 1 ha przeliczeniowego˝, stosowanej w przepisach o prawie do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jako kryterium dochodu z 1 ha przeliczeniowego przyjmowanego w ustawie o pomocy społecznej projekt przewiduje zastosowanie wysokości dochodu rzeczywistego z pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym z 1 ha przeliczeniowego ogłaszanego corocznie przez prezesa GUS. Wprowadzenie tej zmiany spowoduje znaczące zwiększenie dostępu rodzin rolniczych do świadczeń z pomocy społecznej. Jak się szacuje, w kręgu potencjalnie uprawnionych do pomocy znajdzie się ok. 77% indywidualnych gospodarstw rolnych. Jednakże wysoki koszt realizacji projektu (ok. 235 mln zł w 2001 r.) nie rokuje szans szybkiej jego realizacji.    Pomoc socjalna dla najuboższych rodzin rolników dotkniętych suszą w 2000 r.    1. Uchwałą nr 46/2000 RM z dnia 4 lipca 2000 r. z ogólnej rezerwy budżetowej na 2000 r. zwiększono wydatki, w częściach budżetu, których dysponentami są wojewodowie, do łącznej kwoty 10 mln zł, z przeznaczeniem ich na sfinansowanie zadań pomocy społecznej wynikających z konieczności przeciwdziałania skutkom suszy.    2. W podziale środków na pomoc socjalną dla rodzin rolników poszkodowanych wskutek suszy uczestniczyło 11 województw, w których - zgodnie z danymi Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - wystąpiła susza. Były to: woj. podlaskie, mazowieckie, kujawsko-pomorskie (jako I strefa suszy) oraz woj. wielkopolskie, świętokrzyskie, lubelskie, pomorskie, warmińsko-mazurskie, lubuskie, łódzkie, zachodnio-pomorskie (jako II strefa suszy).    3. Do ww. województw środki przekazywane były w dwóch równych kwotowo transzach po 5 mln zł każda, w identycznym podziale na województwa w I, jak i w drugiej transzy.    4. Najwyższe kwoty przekazane zostały do województw z I strefy suszy, w tym do woj. podlaskiego - 1260 tys. zł (po 630 tys. w każdej transzy), do woj. mazowieckiego - 1188 tys. zł, do woj. kujawsko-pomorskiego - 1152 tys. zł. Pozostałe 8 województw z II strefy suszy otrzymało po 800 tys. zł każde (tj. po 400 tys. w każdej z transz).    5. Pierwsza transza środków uruchomiona była w sierpniu, druga we wrześniu (dla 5 województw, które pierwsze złożyły wnioski) oraz w październiku (w tym tygodniu - pozostałe 6 województw).    6. Wszystkie środki z budżetu państwa przeznaczone do realizacji przez gminne jednostki pomocy społecznej (MOPS i GOPS) przekazywane były tam przez wojewodów. Podział tych środków na gminy jest w kompetencji województw. Generalnie środki przeznaczone były dla rodzin najuboższych dotkniętych suszą.    Z poważaniem    Sekretarz stanu    Joanna Staręga-Piasek    Warszawa, dnia 28 lutego 2001 r.